Dit zijn de gevolgen van de plannen van het kabinet-Jetten voor de koopkracht

Door de plannen van het kabinet-Jetten verliezen de lage inkomens de meeste koopkracht, becijferde het Centraal Planbureau (CPB). Als er niets was veranderd, kon die groep nog rekenen op een koopkrachtsgroei van jaarlijks 0,5 procent. Door het beleid van het aanstaande kabinet groeit de koopkracht van de lage inkomens niet meer.

Ook alle andere inkomensgroepen gaan erop achteruit ten opzichte van nu. De 20 procent die het meeste verdient, krijgt er het meeste bij. Die groep gaat er jaarlijks 0,3 procent op vooruit. Voor een doorsnee huishouden is dat 0,2 procent.

De koopkrachtdaling komt volgens het CPB onder meer door het hogere eigen risico en een lagere zorgtoeslag. Lage inkomensgroepen hebben doorgaans meer zorgkosten, waardoor zij meer eigen risico betalen. Ook profiteren zij minder van de nieuwe kindregeling.

Mensen die een uitkering krijgen omdat zij werkloos (WW) of arbeidsongeschikt (WIA) zijn, krijgen ook te maken met "een sterk negatief koopkrachteffect". De coalitie wil de duur van de WW verkorten tot een jaar. Ook duurt het langer voordat iemand recht heeft op de maximale duur van de WW. Verder wil de coalitie de hoogte van de WIA-uitkering beperken, door de maximale uitkering per dag te verlagen.

De coalitie steunt in de Tweede Kamer op 66 zetels. Voor alle plannen heeft zij dus steun nodig van oppositiepartijen. GroenLinks-PvdA, die de coalitie aan een meerderheid kan helpen, heeft zich al uiterst kritisch getoond over de voorgenomen plannen.

Meer armoede

Door het beleid van het aanstaande kabinet-Jetten stijgt het aantal mensen in armoede, berekende het Centraal Planbureau. Bij ongewijzigd beleid zou 2,5 procent van de Nederlanders in 2030 in armoede leven, maar door de plannen van de coalitie van D66, de VVD en het CDA stijgt dat licht naar 2,7 procent. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek was in 2024 3,1 procent van de bevolking arm.

De toename komt vooral door hogere belastingen op werk en lagere uitkeringen. Ook nemen zorgkosten toe, met name door het hogere eigen risico en een lagere zorgtoeslag.

Volgens het CPB neemt vooral het aantal mensen toe die maandelijks 10 procent of minder tekortkomen. Het aantal mensen in diepe armoede verandert volgens het CPB nauwelijks. Het aantal kinderen in armoede blijft volgens het CPB gelijk, onder meer door hogere bedragen in de nieuwe kindregeling.

Hogere staatsschuld

De coalitieplannen leiden op de langere termijn tot een hogere staatsschuld, meldt het Centraal Planbureau. Bij ongewijzigd beleid was die in 2060 uitgekomen op 118 procent van de totale economie. Maar door hogere uitgaven op onder meer defensie, klimaat en stikstof komt dat percentage op 137 procent te liggen.

Op kortere termijn verbetert het aankomende kabinet wel de overheidsfinanciën. Het begrotingstekort komt in 2030 uit op 2,2 procent. Bij ongewijzigd beleid was dit 2,4 procent geweest.

Stikstofdoelen

De coalitie van D66, VVD en CDA haalt haar eigen doelen om stikstofuitstoot terug te dringen niet. Dat schrijven het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving in een doorrekening van de plannen. Wel zet het aankomende kabinet op het gebied van stikstof een "grotere stap" dan voorheen.

De coalitiepartijen willen dat de landbouw 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoot in 2035 ten opzichte van 2019. De ammoniakuitstoot van de industrie moet in die periode halveren, net als de uitstoot van stikstofoxiden door voertuigen. Voor de landbouw geldt ook een "streefdoel" in 2030 met een uitstoot die ongeveer een kwart lager is.

CO2-uitstoot

De CO2-uitstoot daalt harder met de klimaatmaatregelen die de coalitie van D66, VVD en CDA wil doorvoeren dan zonder nieuwe plannen. Dat schrijven het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving in hun doorrekening van het akkoord. Maar meer is nodig om in 2050 klimaatneutraal te zijn.

Johan Derksen voorspelde onlangs bij Vandaag Inside: "Ik denk dat we heel snel weer met z'n allen moeten gaan stemmen." Bekijk het in de video bovenaan deze pagina.