Nationale ombudsman: overheid was afgelopen jaren onbetrouwbaar voor boeren

De overheid is de afgelopen jaren onbetrouwbaar geweest voor boeren, concludeert de Nationale ombudsman na een onderzoek onder de beroepsgroep. Plannen werden steeds aangepast, ingetrokken of uitgesteld, en belangrijke besluiten bleven lang onzeker. "Deze onbetrouwbaarheid heeft de afgelopen jaren geleid tot stilstand en gebrek aan toekomstperspectief voor boeren."

In zijn rapport citeert ombudsman Reinier van Zutphen boeren die in de knel kwamen door toedoen van overheden. "Wij weten al sinds 2019 niet waar we aan toe zijn", zegt een van hen, verwijzend naar het jaar dat de rechter het stikstofbeleid van tafel veegde. "Het is niet betrouwbaar als elk kabinet weer zijn eigen ijkpuntjes gaat zetten zonder consistent beleid."

Overheidsorganisaties moeten volgens de ombudsman zo veel mogelijk als één overheid handelen, maar ook aan die 'regierol' ontbrak het volgens de ombudsman. Bovendien zijn de regels voor veel boeren onduidelijk.

Onderzoekers spraken namens de ombudsman met 32 boeren en met andere betrokkenen zoals brancheorganisatie LTO, de Rabobank en natuurorganisaties. Zelf ging Van Zutphen ook langs bij boeren. Ze hebben vooral behoefte aan toekomstperspectief, concludeert hij. Boeren willen duidelijke regels, met de ruimte om zelfstandig in te vullen hoe ze hun doelen kunnen bereiken.

Volgens de ombudsman moet de overheid doelen voor de lange termijn stevig in de wet vastleggen. "Tegelijkertijd is het belangrijk om te erkennen dat er altijd partijen teleurgesteld zullen zijn in de uitkomst."

Landbouwminister Jaimi van Essen (D66) is bezig om nieuwe regels uit te werken die Nederland uit de stikstofcrisis moeten helpen. Die regels vragen ook veel van boeren, merkte het Planbureau voor de Leefomgeving al op. Op sommige plekken is het mogelijk niet realistisch dat boerenbedrijven kunnen blijven bestaan.

De landbouw zal hoe dan ook veranderen, schrijft Van Zutphen. Sommige boeren zullen hun bedrijf aanpassen, minder dieren houden of zelfs stoppen. "Dat raakt aan hun boerenidentiteit. Meer erkenning hiervoor van de overheid helpt om de overgang naar een toekomstbestendig landbouwsysteem te maken."

Jaimi van Essen

Minister Jaimi van Essen (Landbouw, D66) kan zich vinden in de kritiek van de Nationale ombudsman dat de overheid de afgelopen jaren onbetrouwbaar is geweest voor boeren. "Het klopt, net zoals de Ombudsman constateert dat boeren en tuinders al te lang te maken hebben met voorstellen die te vaak veranderen."

De bewindsman neemt de aanbevelingen van de ombudsman ter harte, laat hij weten. Ombudsman Reinier van Zutphen vindt dat de overheid doelen voor boeren voor de lange termijn stevig in de wet moet vastleggen. Van Essen zegt dat ook te willen doen met zijn recent gepresenteerde stikstofbeleid.

"Agrarische ondernemers moeten weten waar ze aan toe zijn", laat de minister weten. "Het is niet makkelijk, maar we zullen het samen moeten doen." Dat betekent volgens hem ook dat overheden nauw moeten samenwerken. Van Essen komt later nog met een uitgebreidere reactie op het onderzoek van Van Zutphen.

Johan Derksen sprong eerder bij Vandaag Inside in de bres voor de boeren: "Echt belachelijk wat er in Nederland gebeurt!" Bekijk het in de video bovenaan deze pagina.