Dienstplicht gaat op de schop: dit staat jongeren te wachten

De selectieve opkomstplicht moet de huidige algehele dienstplicht gaan vervangen, schrijft staatssecretaris Derk Boswijk (Defensie, CDA) vrijdag aan de Tweede Kamer. Over drie jaar moet dat geregeld zijn. Maar hij benadrukt dat het streven blijft om "zo lang mogelijk in een vrijwillig model te blijven".

De huidige algehele dienstplicht is in 1997 opgeschort en er is nu een beroepsleger. Maar door de groeiende spanningen in de wereld moet er worden nagedacht over het moment dat te weinig jongeren zich vrijwillig melden om als militair te dienen. Selectieve opkomstplicht zal pas op het allerlaatste moment worden ingezet, bezweert Boswijk.

Het huidige dienstplichtmodel "sluit minder goed aan op de flexibele, technologisch hoogwaardige en schaalbare krijgsmacht zoals we die nu vormgeven", aldus de staatssecretaris. Er moet ook een ander model komen omdat er niet meer voldoende materieel, kazernes en instructeurs zijn om de algehele dienstplicht weer in te voeren.

De selectieve opkomstplicht mag pas worden ingevoerd als internationale spanningen zo hoog oplopen dat extra militairen moeten worden opgeroepen. Het kan ook worden ingevoerd als het takenpakket van Defensie wordt uitgebreid (als Nederland bijvoorbeeld meer taken van de NAVO krijgt).

Een structureel tekort aan militairen alleen mag volgens Boswijk geen reden zijn tot het activeren van de selectieve opkomstplicht. De Defensie-enquête die alle 17-jarigen krijgen waarin ze kunnen kijken of ze een loopbaan bij de krijgsmacht willen, zal helpen bij het maken van een selectie als meer personeel nodig is.

In het nieuwe model krijgen jongeren een grotere keuzevrijheid. Voorheen werden ze op hun 18e opgeroepen om hun dienstplicht te vervullen. Als de wet is aangepast krijgen ze de mogelijkheid om hun dienstplicht te vervullen in de periode van 18 tot 27 jaar. Ze gaan dan een basistraining van zes maanden volgen. Wat ze daarna gaan doen, hangt af van de omstandigheden.

Wie dienst weigert, kan op een straf rekenen. Welke sanctie daarop staat, moet nog worden bepaald. Daarbij wordt gekeken naar proportionaliteit, maar ook wordt rekening gehouden met uitzonderingen, overmacht en gewetensbezwaren.

Boswijk beseft dat de selectieve opkomstplicht "een zeer gevoelig onderwerp" is en de voorbereiding al veel in de samenleving kan losmaken. Veel van de plannen moeten nog worden uitgewerkt. Op dit moment zijn er voldoende vrijwilligers voor de krijgsmacht, aldus de staatssecretaris. En dat heeft zijn "sterke voorkeur".

René van der Gijp liet eerder bij Vandaag Inside weten dat hij weinig ziet in het CDA-plan om de dienstplicht opnieuw in te voeren. Johan Derksen was het met hem eens: oorlog voeren is een vak. Bekijk het in de video bovenaan deze pagina.